Magazyn chemii i towarów ADR w WMS.net: czego ADR wymaga od magazynu oraz jak program porządkuje lokalizacje i partie takich towarów. Stan na 6.10.2026.
Zwykły błąd magazynowy kończy się różnicą inwentaryzacyjną. W magazynie chemii może się skończyć wyciekiem albo reakcją dwóch towarów postawionych obok siebie. Dlatego sam stan ilościowy nie wystarcza: system magazynowy musi wiedzieć, czym jest towar i gdzie wolno go odłożyć.
Ogólne omówienie umowy zawiera strona o towarach niebezpiecznych i przepisach ADR. Tutaj magazyn widać od środka. Stan przepisów podajemy na 6.10.2026, a ostateczną interpretację zostawiamy doradcy ADR.
Czego ADR wymaga od magazynu, a czego nie
ADR opisuje przewóz, a zapas rządzi się innymi przepisami.
ADR reguluje przewóz. Definicja przewozu obejmuje też tymczasowe składowanie przy zmianie środka transportu, ale tylko wtedy, gdy opakowań się nie otwiera, a dokumenty przewozowe okazuje się na żądanie. Magazyn, który trzyma zapas i kompletuje z otwartych kartonów, zwykle tych warunków nie spełnia. Jego składowanie opiera się na karcie charakterystyki oraz na przepisach o ochronie przeciwpożarowej i środowiska. Granicę potwierdza doradca ADR.
Magazyn wchodzi w ADR, gdy przygotowuje przesyłkę, i pełni wtedy role z rozdziału 1.4: nadawcy i załadowcy. Nadawca odpowiada za cztery rzeczy:
- klasyfikację - towar jest sklasyfikowany i dopuszczony do przewozu,
- informacje - przewoźnik dostaje dane i dokumenty w postaci, którą da się prześledzić,
- opakowania - są dopuszczone do danej substancji i oznakowane według ADR,
- ograniczenia wysyłki - obowiązują zasady nadania i zakazy przesyłania.
Załadowca nie wydaje przewoźnikowi opakowania uszkodzonego, zwłaszcza nieszczelnego, i pilnuje zakazów łączenia ładunków wobec towaru, który już stoi w pojeździe.
Klasyfikacja i oznakowanie: klasy ADR, numer UN i karta charakterystyki
Dane o towarze daje karta charakterystyki i opakowanie.
Klasyfikację wykonuje producent, a magazyn sprawdza jej wynik z opakowaniem. Lista w punkcie 2.1.1.3 ADR liczy 13 pozycji, bo klasy od 4 do 6 dzielą się na podklasy. Każdy wpis w tabeli A ma numer UN, a większość substancji także grupę pakowania, od I (zagrożenie wysokie) do III (niskie).
| Klasa | Zagrożenie wg ADR | Przykładowy wpis (numer UN) |
|---|---|---|
| 1 | Materiały i przedmioty wybuchowe | - |
| 2 | Gazy | UN 1950 aerozole |
| 3 | Ciecze łatwopalne | UN 1090 aceton |
| 4.1 | Substancje stałe łatwopalne i samoreaktywne | UN 1325 substancja stała łatwopalna, n.o.s. |
| 4.2 | Substancje samozapalne | - |
| 4.3 | Wydzielające z wodą gazy łatwopalne | - |
| 5.1 | Substancje utleniające | UN 1479 substancja stała utleniająca |
| 5.2 | Nadtlenki organiczne | UN 3101 nadtlenek organiczny typu B |
| 6.1 | Substancje toksyczne | UN 2757 pestycyd karbaminianowy, stały |
| 6.2 | Substancje zakaźne | - |
| 7 | Materiały promieniotwórcze | - |
| 8 | Substancje żrące | UN 1824 roztwór wodorotlenku sodu |
| 9 | Różne substancje i przedmioty | UN 3082 substancja zagrażająca środowisku, ciekła |
Dane do kartoteki dostarcza karta charakterystyki. Jej 16 sekcji określa załącznik II do rozporządzenia REACH (w brzmieniu rozporządzenia 2020/878), a dostawca przekazuje ją najpóźniej przy pierwszej dostawie, po polsku. Na pytania ADR odpowiadają cztery podpunkty sekcji 14:
- 14.1 - numer UN lub numer identyfikacyjny,
- 14.2 - prawidłowa nazwa przewozowa,
- 14.3 - klasa zagrożenia w transporcie,
- 14.4 - grupa pakowania.
Przy składowaniu liczą się podpunkt 7.2, który podaje warunki magazynowania wraz z wzajemnymi niezgodnościami, oraz 10.5 z listą materiałów niezgodnych.
Opakowanie ma dwa niezależne oznakowania. Piktogramy z rozporządzenia CLP pochodzą od dostawcy, a nalepki ADR i numer UN wynikają z przepisów o przewozie. Numer UN poprzedzają litery „UN”, a znaki mają co najmniej 12 mm wysokości (6 mm przy opakowaniach do 30 l lub 30 kg). Piktogram GHS, którego ADR nie wymaga, może w przewozie występować tylko jako część pełnej etykiety GHS.
Zakres danych ADR w kartotece asortymentu ustala się w analizie przedwdrożeniowej.
Segregacja składowania i zakazy sąsiedztwa
Sąsiedztwo zależy od reaktywności, nie od numeru klasy.
Dwa towary tej samej klasy mogą się wykluczać. Kwas solny (UN 1789) i roztwór wodorotlenku sodu (UN 1824) należą do klasy 8, a mimo to reagują ze sobą, więc trzeba je rozdzielić.
Zakaz sąsiedztwa wynika z karty charakterystyki (punkty 7.2 i 10.5) oraz z instrukcji składowania zakładu. Sama klasa ADR rozstrzyga o nim tylko częściowo.
ADR zna własne zakazy łączenia, ale dotyczą ładunku w pojeździe. Punkt 7.5.2.1 zabrania ładowania razem paczek z różnymi nalepkami, chyba że tabela dopuszcza łączenie. Tabela opisuje ładunek w drodze, więc nie wyznacza sąsiedztwa na regale.
Osobna reguła chroni żywność. Gdy wpis w tabeli A ma przepis szczególny CV28, paczki z nalepką 6.1 lub 6.2 nie mogą stać ani leżeć w bezpośrednim sąsiedztwie żywności, także w miejscach załadunku i przeładunku. Odgrodzić je można pełną ścianką albo odstępem co najmniej 0,8 m.
W Studio WMS.net miejsce składowania ma typ, a lista typów obejmuje strefę towarów niebezpiecznych. Plan hali pokazuje strefy i lokalizacje, więc położenie towaru widać bez przeglądania list. Algorytm przydziału miejsca uwzględnia klasyfikację ADR, a każde przesunięcie jest dokumentem z lokalizacją źródłową i docelową. Mechanizm opisuje strona o zarządzaniu lokalizacjami, a zasady rozmieszczenia ogólnie strona o lokalizacji towaru. Magazyn wyrobów akcyzowych, na przykład paliw, może wymagać składu podatkowego, co opisuje strona o składzie celnym i akcyzowym w magazynie.
Serwis nie opisuje macierzy niezgodności ani tego, czy system blokuje niewłaściwe odłożenie, czy tylko ostrzega. Obie rzeczy ustala się w analizie przedwdrożeniowej na podstawie instrukcji składowania klienta.
Kontrola terminów i partii
Partia wiąże termin ważności z dostawą i dostawcą.
Wiele wyrobów chemicznych ma ograniczony termin przydatności, który obowiązuje przy warunkach składowania z karty charakterystyki. Studio WMS.net wymusza te dane już przy przyjęciu. Zakładka Inne w kartotece asortymentu ma dwa pola wyboru: Wymagana seria i Wymagana data ważności. Po ich zaznaczeniu program nie przyjmie towaru bez numeru partii i terminu. Pozycja dokumentu PZB wiąże partię z paletą i lokalizacją, a mechanizm opisuje strona o partiach i datach ważności.
Wydanie idzie według FEFO. Gdy termin jest bliski, poniżej trzydziestu dni, operator widzi ostrzeżenie, które nie blokuje zatwierdzenia. Partię blokuje się zmianą statusu palety: towar zostaje na lokalizacji, ale nie trafia do kompletacji.
Przy wadzie wykrytej po wydaniu liczy się lista odbiorców. Dokumenty wydań z numerem partii wskazują odbiorców towaru z danej partii wraz z datą wydania. Numer z etykiety dostawcy przenosi się bez zmian, a własny numer partii magazyn nadaje tylko wtedy, gdy etykieta go nie ma. Naważanie surowców przed produkcją leków, z blokadą partii niezwolnionej przez Kontrolę Jakości, opisuje moduł Studio Naważalnia GMP.
Etykiety i dokumentacja przewozowa
Etykieta identyfikuje paletę, oznakowanie ADR opisuje zagrożenie.
Etykieta GS1 identyfikuje paletę numerem SSCC, a identyfikatory zastosowania niosą dane towaru: (10) numer partii, (17) termin ważności. Nie zastępuje ona oznakowania ADR. Budowę etykiety opisują strony o etykiecie logistycznej i o etykietach w standardzie GS1.
Nalepki ostrzegawcze i numer UN nakłada pakujący, zwykle producent. Magazyn sprawdza je przy przyjęciu i załadunku, a gdy sam przepakowuje towar, przejmuje obowiązki pakującego.
Dokument przewozowy ADR zawiera dla każdej pozycji cztery grupy danych:
- identyfikacja - numer UN z literami „UN” i prawidłowa nazwa przewozowa,
- zagrożenie - numery nalepek (a gdy ich brak, klasa) oraz grupa pakowania,
- ładunek - liczba i opis opakowań oraz ilość łączna pozycji,
- strony - nazwa i adres nadawcy oraz odbiorcy.
Art. 13 ust. 2 ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych dodaje wymóg nazwy i adresu podmiotu, którego własnością w chwili przekazania jest towar.
Po zatwierdzeniu wydania program drukuje dokument WZ w wariancie standardowym albo dla towaru niebezpiecznego, a w razie potrzeby listy przewozowe CMR. Serwis nie mówi, czy drukuje też pełny dokument przewozowy ADR, więc zakres wydruków ustala analiza przedwdrożeniowa.
Limity ilości i zwolnienia z ADR
Mniejsza ilość zwalnia z części przepisów.
ADR zwalnia z części wymagań, gdy ilość na jednostkę transportową jest niewielka. Decyduje kategoria transportowa z kolumny 15 tabeli A, od 0 do 4.
| Kategoria transportowa | Mnożnik w sumie | Limit na jednostkę transportową (l lub kg) |
|---|---|---|
| 0 | nie dotyczy | 0, czyli brak zwolnienia |
| 1 | 50 | 20 |
| 2 | 3 | 333 |
| 3 | 1 | 1000 |
| 4 | nie wlicza się | bez limitu |
Przy towarach z różnych kategorii ilości mnoży się przez mnożniki z tabeli i sumuje, a wynik nie może przekroczyć 1000. Przykład: 10 kg kategorii 1 daje 500, 100 l kategorii 2 daje 300, a 150 l kategorii 3 dodaje 150, razem 950. Poniżej progu znikają tablice pomarańczowe na pojeździe i pisemne instrukcje (rozdział 5.3 i punkt 5.4.3), ale dokument przewozowy zostaje, z ilością łączną i wartością obliczeniową dla każdej kategorii.
Ilości ograniczone (LQ) i wyłączone (EQ) to osobne zwolnienia. Limit LQ na opakowanie wewnętrzne podaje kolumna 7a, paczka waży brutto najwyżej 30 kg i nosi romb z czarną górą i dołem. Kod EQ z kolumny 7b określa największą ilość netto, na przykład E1 to 30 g lub 30 ml w opakowaniu wewnętrznym. Aceton (UN 1090) ma limit LQ 1 l i kod E2, a aldehyd octowy (UN 1089) ma 0 i E0, więc nie wysyła się go jako ilości ograniczonej ani wyłączonej.
Ilości ograniczone i wyłączone nie zwalniają ze szkolenia. Rozdział 1.3 ADR obowiązuje także wtedy.
System ma tu dwa zadania: pokazać na wydaniu ilość każdej pozycji i zsumować wartość obliczeniową dla pojazdu. Serwis nie opisuje, czy Studio WMS.net ją liczy, więc zakres ustala analiza przedwdrożeniowa.
Szkolenia i doradca ADR
Szkolenie dotyczy pracowników, doradca przedsiębiorstwa.
Rozdział 1.3 ADR wymaga przeszkolenia pracownika przed przejęciem obowiązków, a do tego czasu pracuje on pod nadzorem osoby przeszkolonej. Szkolenie ma cztery części:
- ogólna - podstawowe wymagania przewozu towarów niebezpiecznych,
- specjalistyczna - przepisy związane z obowiązkami na stanowisku,
- z bezpieczeństwa - zagrożenia i postępowanie w razie zdarzenia,
- dokumentacja - pracodawca zapisuje szkolenia i okresowo je odświeża.
Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. dodaje, że prowadzący szkolenie potwierdza je na piśmie (art. 14), a kierowca zaświadczenia ADR, gdy ADR wymaga kursu (art. 20).
Doradca ADR jest obowiązkowy w przedsiębiorstwie, które nadaje albo przewozi towary niebezpieczne, a także wykonuje przy nich czynności związane z przewozem, na przykład pakowanie czy załadunek (ADR 1.8.3). Ustawa (art. 15) wyłącza z obowiązku uczestników, którzy przewożą towary każdorazowo w ilościach mniejszych niż określone w ADR.
Doradcą może być osoba z ważnym świadectwem: z wyższym wykształceniem, po kursie i egzaminie przed komisją przy Dyrektorze Transportowego Dozoru Technicznego (TDT) w ciągu 12 miesięcy od kursu (art. 42). Świadectwo wydaje się na 5 lat (art. 44). Doradca bywa osobą spoza firmy, a roczne sprawozdanie uczestnik przewozu wysyła do 28 lutego (art. 16).